De Belbin verwarring
Soms hoor je mensen zeggen dat ze bepaalde drijfveren nodig hebben in hun team om het compleet te maken. Ze vinden dat bepaalde drijfveren ontbreken en dat die aangevuld moeten worden. Deze gedachte komt waarschijnlijk voort uit de bekende teamrollentheorie van Belbin. Volgens Belbin heeft een team alle negen teamrollen nodig om optimaal te presteren. De teamrollen van Belbin beschrijven de rollen die teamleden vervullen, maar gaan niet over hun drijfveren en wat ze willen bereiken. Daarom is het verwarrend om drijfveren te gebruiken als basis voor teamsamenstelling. Het kan zelfs nadelige effecten hebben op de teamprestaties als je een team vormt met een divers drijfverenprofiel.
Maar hoe zit het dan precies met teamsamenstelling en de drijfveren van individuele teamleden? Maar laten we eerst kijken naar de teamrollentheorie van Meredith Belbin.
De teamrollen van Belbin
De teamrollentheorie van Belbin geeft aan dat teams beter samenwerken en beter presteren als ze op de juiste manier gebruikmaken van negen verschillende teamrollen. Het team is gebaat bij diversiteit van deze rollen, om in complexe situaties goed te presteren, aldus de theorie van Belbin. Hierbij wordt een teamrol gedefinieerd als de kenmerkende manier waarop iemand zich gedraagt, zijn of haar bijdrage levert aan het team en met andere mensen omgaat. Deze negen teamrollen gaan met name over het gedrag van de teamleden, niet over hun behoeftes. Gedrag gaat over wat mensen doen, behoeftes over wat mensen willen. Het ijsbergmodel van McClelland illustreert dat goed. De vergelijking met Belbin en drijfveren gaat daarom niet op, maar dat er soms verwarring ontstaat, is begrijpelijk. Er is wel een samenhang tussen teamrollen en drijfveren, en daarover verderop meer.
Gelijke drijfveren, snel vertrouwen
In de praktijk kunnen mensen het doorgaans goed met elkaar vinden wanneer ze overeenkomstige waarden en opvattingen hebben. Ze streven dan naar dezelfde dingen, spreken dezelfde taal, begrijpen elkaar snel en respecteren elkaars gedrag. Of om vanuit drijfveren te spreken, ze hebben overeenkomsten in het drijfverenprofiel. Er ontstaat daardoor sneller acceptatie en onderling vertrouwen. Ook voelen teamleden intuïtief aan wat de anderen nodig hebben, mede omdat ze zelf hetzelfde referentiekader hebben en dezelfde behoeftes.
Hoe meer verschillende drijfveren er dominant zijn in een team, hoe minder teamleden onderling elkaars taal spreken, elkaars gedrag begrijpen en respecteren, en hoe minder ze dezelfde behoeftes delen. Mensen tikken dan onderling anders, vaak zonder dit van elkaar te weten. De gevolgen daarvan zijn onder meer miscommunicatie, wederzijds onbegrip en belangenconflicten.
Belbin vs drijfveren
Bij Belbin geldt, hoe meer verschillende teamrollen, hoe beter. Bij drijfveren geldt dat niet. Als een team een zeer gemêleerd drijfverenprofiel heeft, kun je je afvragen waar de energie van het team zit en waar de groep naar streeft. In de praktijk zie je dan ook dat teams altijd wel een zwaartepunt hebben in hun gemeenschappelijke drijfverenprofiel. Dat zwaartepunt komt overeen met een van de drie dominante drijfveren van McClelland: presteren, bepalen of verbondenheid.
Dat betekent niet dat iemand met andere drijfveren niet kan aarden in het team. Het kan juist goed of gewenst zijn om iemand met een andere dominante drijfveer aan het team toe te voegen. Stel dat je meer structuur wilt aanbrengen in de werkzaamheden van het team, dan is het aanvullen met iemand met de drijfveer structuur daar behulpzaam bij. Wil je het team daadkrachtiger maken, dan helpt de drijfveer presteren het team een eind in de goede richting.
Teamsamenstelling optimaliseren met drijfveren
Kun je de teamsamenstelling optimaliseren aan de hand van drijfveren? Dat kan. Kijk dan niet naar welke drijfveren er ontbreken in het team om die vervolgens aan te vullen. Kijk naar welke drijfveren er al zijn, welke kwaliteiten en valkuilen daarbij horen, en hoe je deze inzichten inzet om de prestaties van het team te verbeteren.
Samenhang teamrollen en drijfveren
Tot slot is er wel een zekere samenhang tussen de teamrollen van Belbin en de dominante drijfveren van mensen. Hieronder lichten we kort toe welke drijfveren een rol kunnen spelen bij elke van de negen teamrollen van Belbin, op basis van voorkeuren en behoeftes bij de drijfveren in samenhang met het gedrag van de betreffende teamrol. Het is niet zo dat iedereen met de genoemde drijfveren automatisch die teamrol goed kan of wil vervullen. Dat hangt af van de omstandigheden, iemands competenties, het team waarin iemand zit en hoe iemand de eigen behoeftes ten aanzien van de drijfveren persoonlijk invult.
Belbin’s teamrol bedrijfsman
De Bedrijfsman is een echte organisator en zorgt ervoor dat besluiten worden omgezet in concrete werkzaamheden. De bedrijfsman of -vouw is taakgericht, nuchter, ordelijk en zet plannen en ideeën om in praktische taken en bezigheden. Drijfveren die aansluiten bij de teamrol bedrijfsman zijn:
- Structuur,
- Loyaliteit,
- presteren.
Belbin’s teamrol brononderzoeker
De nieuwsgierige Brononderzoeker is altijd op zoek naar nieuwe informatie en interessante contactpersonen. De brononderzoeker is extravert, enthousiast en vaardig in de communicatie. Drijfveren die aansluiten bij de teamrol brononderzoeker zijn:
- Nieuwsgierig,
- Verbondenheid.
Belbin’s teamrol plant
De Plant is de vernieuwer en de verzinner in het team. De creatieve denker, die zich onderscheidt door originaliteit en verbeeldingskracht. De plant brengt visie en nieuwe zienswijzen. Drijfveren die aansluiten bij de teamrol plant zijn:
- Creativiteit,
- Nieuwsgierigheid,
- Originaliteit.
Belbin’s teamrol monitor
De Monitor is een denker, wiens bijdrage ligt in objectieve, weloverwogen analyses. De monitor wil onderzoeken en begrijpen waaróm. Hij of zij is verstandig, doordacht en rationeel. Drijfveren die aansluiten bij de teamrol van monitor zijn:
- Nieuwsgierigheid
- Bescherming,
- Structuur,
- Bekwaamheid.
Belbin’s teamrol vormer
De Vormer is een gedreven presteerder die resultaat linkt aan zijn eigen persoonlijkheid. De vormer is dynamisch en uitdagend. Drijfveren die aansluiten bij de teamrol van vormer zijn:
- Succes,
- Presteren,
- Verleiding,
- Leiderschap.
Belbin’s teamrol voorzitter
De Voorzitter brengt mensen bijeen en coördineert de inspanningen van het team. Hij of zij is een natuurlijke coördinator die de groepsopvattingen samenbrengt. Drijfveren die aansluiten bij de teamrol van voorzitter zijn:
- Leiderschap,
- Verbondenheid,
- Idealisme.
Teamrol zorgdrager
De Zorgdrager heeft aandacht voor de dingen die mis kunnen gaan. Hij of zij heeft een sterk zintuig voor gevaar en heeft een waakzaam oog voor detail en streeft naar perfectie. Drijfveren die aansluiten bij de teamrol van zorgdrager zijn:
- Bescherming,
- Zorgzaamheid,
- Loyaliteit.
Belbin’s teamrol groepswerker
De groepswerker is gericht op het creëren van sfeer en een gevoel van saamhorigheid. Hij of zij is vriendelijk van aard, behulpzaam, meegaand en kan goed luisteren. Drijfveren die aansluiten bij de teamrol van groepswerker zijn:
- Verbondenheid,
- Loyaliteit,
- Plezier.
Belbin’s teamrol specialist
De Specialist is een toegewijde vakman of vakvrouw. Zijn of haar bijdrage ligt in de aanwezige technische vaardigheden en gespecialiseerde kennis. Drijfveren die aansluiten bij de teamrol van specialist zijn:
- Bekwaamheid,
- Zelfverzekerdheid.
Benieuwd hoe BUTTONS zich verhoudt tot andere instrumenten? Bekijk ook onze andere vergelijkingen.
