De Belbin verwarring

By 11/10/2021blog

De Belbin verwarring

Soms hoor je mensen wel eens zeggen dat ze in het team bepaalde drijfveren nodig hebben om het team aan te vullen of te volmaken. Deze gedachte komt waarschijnlijk voort uit de bekende teamrollen theorieën van Belbin. Deze geven aan dat een team alle negen Belbin teamrollen in het team nodig heeft om optimaal te presteren. De teamrollentheorie van Belbin beschrijft de rollen die de teamleden in het team vervullen. Dat gaat over gedag. Belbin gaat niet over wat mensen willen en waar mensen naar streven; hun drijfveren. De analogie naar teamsamenstelling op basis van drijfveren gaat dan ook niet op. Sterker nog, het kan zelfs een nadelig effect hebben op de teamprestaties om een gemêleerd drijfverenprofiel in het team te formeren.

Hoe zit dat precies, de teamsamenstelling in relatie tot drijfveren van de individuele teamleden? In deze blog gaan we daarover meer vertellen, maar eerst kijken we naar de teamrollentheorie van de Britse onderzoeker Meredith Belbin.

De teamrollen van Belbin

De teamrollentheorie van Belbin geeft aan dat teams beter samenwerken en beter presteren als ze op de juiste manier gebruik maken van negen verschillende teamrollen. Het team is gebaad bij diversiteit van deze rollen, om in complexe situaties goed te presteren, zo is de gedachte. Hierbij wordt een teamrol gedefinieerd als de kenmerkende manier waarop iemand zich gedraagt, z’n bijdrage levert en met anderen omgaat. Deze negen teamrollen hebben te maken met gedrag van de teamleden en niet direct met de behoeftes van de teamleden. Gedrag gaat over wat mensen doen, behoeftes over wat mensen willen. Het ijsbergmodel van McClelland illustreert dat goed. De vergelijking met Belbin en drijfveren gaat daarom niet op, maar dat er soms verwarring ontstaat, is begrijpelijk. En natuurlijk is er een samenhang tussen teamrollen en drijfveren, maar daarover straks meer.

Gelijke drijfveren, snel vertrouwen

In de echte wereld kunnen mensen het doorgaans goed met elkaar vinden wanneer die mensen overeenkomstige waarden en opvattingen hebben. Men streeft dan naar dezelfde dingen, spreekt dezelfde taal, begrijpt elkaar snel en respecteert elkaars gedrag. Of om vanuit drijfveren te spreken, men heeft overeenkomsten in het drijfverenprofiel. Er ontstaat daardoor sneller acceptatie en onderling vertrouwen. Ook voelen de teamleden intuïtief aan wat de anderen nodig hebben, mede omdat ze zelf hetzelfde referentiekader hebben en dezelfde behoeftes.

// Belbin gaat over gedrag, drijfveren over behoeftes.

Hoe meer verschillende drijfveren er dominant zijn in een team, des te minder spreken de teamleden onderling elkaars taal, begrijpen en respecteren elkaars gedrag en hebben we dezelfde behoeftes. Mensen tikken dan onderling anders. Vaak zonder dit van elkaar te weten. De gevolgen daarvan zijn miscommunicatie en wederzijds onbegrip.

Belbin vs drijfveren

Anders dan bij Belbin is het niet zo dat een goed samengesteld team, veel verschillende dominante drijfveren moet bevatten. Sterker nog, als een team een zeer gemêleerd drijfverenprofiel heeft, kun je je afvragen waar de energie zit van het team en waar de groep naar streeft. In de praktijk zie je dan ook dat teams altijd wel een zwaartepunt hebben in hun gemeenschappelijke drijfverenprofiel. Dat zwaartepunt komt overeen met een van de drie dominante drijfveren van McClelland; presteren, bepalen of verbondenheid.

Dat wil niet zeggen dat iemand met afwijkende drijfveren niet kan aarden in het team. Integendeel, het kan juist goed of gewenst zijn, iemand met een bepaalde afwijkende dominante drijfveer aan het team toe te voegen. Stel je eens voor, je wilt meer structuur aanbrengen in de werkzaamheden van het team. Dan is het aanvullen van het team met iemand met de drijfveer ‘structuur’ best handig om dat voor elkaar te krijgen. Of wanneer je het team daadkrachtiger wilt maken, dan helpt de drijfveer ‘prestaties’, het team een eind in de goede richting.

Een ander praktijkvoorbeeld kwamen we tegen bij een team dat verantwoordelijk was voor de interne klachtafhandelingen. Oordeelloosheid en onafhankelijkheid zijn daarbij extreem belangrijk. Omdat het team samengesteld was vanuit verschillende afdelingen waren de drijfveren van de teamleden onderling verschillend. Voor de resultaten van dit team een zegen, omdat men daarmee binnen het team altijd een andere point of view kon geven.

Te veel van het goede

Aan de ene kant zijn overeenkomstige drijfveren goed voor onderling begrip en acceptatie. Aan de andere kant wil je niet een overdaad aan dezelfde drijfveren in een team dominant hebben. Stel je maar eens een financiële afdeling voor, waarin alle teamleden de drijfveren ‘structuur’ en ‘bescherming’ dominant hebben. Deze afdeling zal de neiging hebben om te gaan over-structureren en formaliseren, met bureaucratie tot gevolg. Of een team met veel mensen die de drijfveer ‘nieuwsgierigheid’ dominant hebben, zal aan veel nieuwe dingen beginnen, maar zelden iets afmaken. Voordat ze daar aan toe komen, is het team alweer aan de volgende uitdaging begonnen.

Teamprestaties verbeteren vanuit behoeftes

Kun je je team optimaliseren aan de hand van drijfveren? Jazeker, dat kan. Maar kijk dan niet naar wat er ontbreekt aan drijfveren in het team en probeer die aan te vullen. In plaats daarvan is het ‘t devies te kijken welke drijfveren er al zijn en hoe je deze optimaal kunt inzetten om de behoeftes in het team te vervullen en de prestaties te verbeteren. Het begint met vertrouwen en elkaar beter leren kennen aan de hand van drijfveren. Begrijpen dat de teamleden andere drijfveren hebben en dus andere behoeftes. Weten wat de teamleden nodig hebben om optimaal te presteren.

Samenhang teamrollen en drijfveren

Tot slot is er wel een zekere samenhang tussen de teamrollen van Belbin en de dominante drijfveren van mensen. Hieronder licht ik kort toe welke drijfveren een rol kunnen spelen bij ieder van de negen teamrollen van Belbin. Dit op basis van voorkeuren en behoeftes bij de drijfveren in samenhang met gedrag van de betreffende teamrol. Het is niet zo dat iedereen met de genoemde drijfveren automatisch die teamrol goed kan vervullen of wil vervullen. Dat hangt uiteindelijk af van de omstandigheden, het team waarin iemand zit en hoe iemand de eigen behoeftes t.a.v. de drijfveren persoonlijk invult.

Belbin’s teamrol bedrijfsman

De Bedrijfsman is een echte organisator en zorgt ervoor dat besluiten worden omgezet in concrete werkzaamheden. De bedrijfsman of -vouw is taakgericht, nuchter, ordelijk en zet plannen en ideeën om in praktische taken en bezigheden. Drijfveren die aansluiten bij de teamrol bedrijfsman zijn:

  • Structuur,
  • Loyaliteit,
  • presteren.

Belbin’s teamrol brononderzoeker

De nieuwsgierige Brononderzoeker is altijd op zoek naar nieuwe informatie en interessante contactpersonen. De brononderzoeker is extravert, enthousiast en vaardig in de communicatie. Drijfveren die aansluiten bij de teamrol brononderzoeker zijn:

  • Nieuwsgierig,
  • Verbondenheid.

Belbin’s teamrol plant

De Plant is de vernieuwer en de verzinner in het team. De creatieve denker, die zich onderscheidt door originaliteit en verbeeldingskracht. De plant brengt visie en nieuwe zienswijzen. Drijfveren die aansluiten bij de teamrol plant zijn:

  • Creativiteit,
  • Nieuwsgierigheid,
  • Originaliteit.

Belbin’s teamrol monitor

De Monitor is een denker, wiens bijdrage ligt in objectieve, weloverwogen analyses. De monitor wil onderzoeken en begrijpen waaróm. Hij of zij is verstandig, doordacht en rationeel. Drijfveren die aansluiten bij de teamrol van monitor zijn:

  • Nieuwsgierigheid
  • Bescherming,
  • Structuur,
  • Bekwaamheid.

Belbin’s teamrol vormer

De Vormer is een gedreven presteerder die resultaat linkt aan zijn eigen persoonlijkheid. De vormer is dynamisch en uitdagend. Drijfveren die aansluiten bij de teamrol van vormer zijn:

  • Succes,
  • Presteren,
  • Verleiding,
  • Leiderschap.

Belbin’s teamrol voorzitter

De Voorzitter brengt mensen bijeen en coördineert de inspanningen van het team. Hij of zij is een natuurlijke coördinator die de groepsopvattingen samenbrengt. Drijfveren die aansluiten bij de teamrol van voorzitter zijn:

  • Leiderschap,
  • Verbondenheid,
  • Idealisme.

Teamrol zorgdrager

De Zorgdrager heeft aandacht voor de dingen die mis kunnen gaan. Hij of zij heeft een sterk zintuig voor gevaar en heeft een waakzaam oog voor detail en streeft naar perfectie. Drijfveren die aansluiten bij de teamrol van zorgdrager zijn:

  • Bescherming,
  • Zorgzaamheid,
  • Loyaliteit.

Belbin’s teamrol groepswerker

De groepswerker is gericht op het creëren van sfeer en een gevoel van saamhorigheid. Hij of zij is vriendelijk van aard, behulpzaam, meegaand en kan goed luisteren. Drijfveren die aansluiten bij de teamrol van groepswerker zijn:

  • Verbondenheid,
  • Loyaliteit,
  • Plezier.

Belbin’s teamrol specialist

De Specialist is een toegewijde vakman of vakvrouw. Zijn of haar bijdrage ligt in de aanwezige technische vaardigheden en gespecialiseerde kennis. Drijfveren die aansluiten bij de teamrol van specialist zijn:

  • Bekwaamheid,
  • Zelfverzekerdheid.

Jouw team beter laten presteren?

Wil je weten hoe wij bij BUTTONS teams beter laten presteren? Bekijk dan onze teamontwikkelprogramma’s.

Meer over onze ontwikkelprogramma's

Betere prestaties door vergroten werkgeluk

Wil je de prestaties van jouw team verbeteren, vergroot dan het werkgeluk van de teamleden.

Lees meer over werkgeluk vergroten

Keep me posted

Wil je regelmatig informatie over hoe teams beter kunnen presteren? Schrijf je dan in op onze nieuwsbrief.